تجربه یک آموزش جدید

۱۲ مهر ۱۳۹۷

بهداشت روانی نوجوانان- قسمت دوم

در قسمت قبل درباره ی مواردی که برای نوجوان ایجاد استرس می کند و بهداشت روانی نوجوان را مختل می کند، صحبت کردیم. در این قسمت به واکنش های مختلفی که نوجوانان در مقابل استرس ها و فشارهای مختلف از خود نشان می دهند، می پردازیم. این واکنش ها ممکن است مناسب و سازنده و یا نامناسب و مخرب باشند، که هریک را بررسی خواهیم کرد.

بدن ما به گونه ای ساخته شده است که می تواند استرس را برای مدت زمان کوتاهی تحمل کند و اگر در این زمان مسأله ای که برای ما استرس زا بوده است حل نشود، بدن ما را دچار فرسودگی می کند و سلامت روان ما را با مشکل روبرو می سازد.

واکنش هایی که بدن انسان در مقابل استرس نشان می دهد، واکنش هایی غیر ارادی هستند. مثلاً ترشح اسید معده یک واکنش طبیعی بدن در مقابل استرس است که اگر ادامه پیدا می کند می تواند باعث مشکلات گوارشی فراوان مانند زخم معده، ذات الریه، مشکل در بلع غذا و …شود.

یک سری واکنش های رفتاری نسبت به استرس نیز وجود دارد که فرد با اراده ی خود آنها را انجام می دهد تا از استرس خود بکاهد و بحث ما در اینجا بیشتر متوجه این دسته از واکنش ها می شود. یک سری از واکنش هایی که نوجوانان نسبت به استرس ها در این دوره نشان می دهند، متأسفانه واکنش هایی ناسازگارانه است که عامل اصلی استرس را از بین نمی برد و حتی می تواند به جسم و روان آنها آسیب های جدی وارد کند. برخی از این واکنش ها شامل موارد زیر می شوند:

گرچه نوجوانان گاهی پرخاشگری می کنند و نسبت به دوران کودکی، نا آرام تر و تندخوتر به نظر می رسند، اما اگر می بینید که آنها خیلی پرخاشگر شده اند و حتی به خود زنی یا کتک زدن شما و دیگران نیز می پردازند، اصلاً طبیعی نیست و نشان می دهد که این نوجوان یک فشار یا مشکل اساسی را در زندگی خود تجربه می کند.

مصرف مواد مخدر و الکل:

مواد مخدر گرچه در کوتاه مدت می توانند از استرس و یا افسردگی نوجوان کم کنند اما استفاده ی طولانی مدت از این مواد نه تنها مشکل اضطراب و افسردگی فرد را حل نمی کند بلکه باعث تشدید آن نیز می شود؛ و وابستگی و اعتیاد را در او به وجود آورد. تحقیقات نشان داده است که اعتیاد می تواند افسردگی را به دنبال خود بیاورد و افسردگی یعنی نقطه ی مقابل سلامت روان!

خودکشی:

خودکشی دومین علت مرگ در نوجوانی است و وقتی رخ می دهد که نوجوان تحت فشار و افسردگی زیادی قرار داشته باشد. در حقیقت وقتی افسردگی شدید باشد می تواند به خودکشی منجر شود. البته بعضی نوجوانان نیز به طور مستقیم به خودکشی دست نمی زنند، بلکه کارهای خطرناکی را انجام می دهند که می تواند آنها را اندک اندک به مرگ نزدیک تر کند. مانند مصرف مواد مخدر و الکل یا رانندگی با سرعت غیرمجاز و با حرکات نمایشی که نوجوان از روی فشار و استرسی که تجربه می کند، به آنها روی می آورد.

در مقابل یک سری از واکنش ها وجود دارد که می تواند عامل استرس زا را کاهش داده یا از بین ببرد و در عین حال برای سلامت جسم و روان نوجوان نیز مفید است:

گوش دادن به موسیقی:

موسیقی برای غلبه بر استرس و سلامت عمومی نوجوانان و جوانان بسیار مناسب است. گوش دادن به موسیقی باعث می شود وقتی در شرایط استرس زا قرار می گیریم، زودتر بتوانیم شرایط روحی خودمان را بازیابی کنیم. موسیقی علاوه بر این که آرامش بخش است و تأثیر مثبتی بر روی روح و روان ما می گذارد، می تواند باعث تقویت حافظه، افزایش تمرکز، کاهش دردهای جسمانی، بهبود خلق و خو و بهبود کیفیت خواب شود. بهتر است نوجوانان موسیقی های کلاسیک و آرامبخش را برای گوش دادن انتخاب کنند زیرا موسیقی های متال یا تکنو تاثیر زیادی بر بهبود سلامت روانی آنها ندارد و در مواردی می تواند مضر هم باشد. بهتر است موسیقی را با هندفری یا هدفون گوش نکنیم زیرا استفاده از این وسایل به گوش ضربه می زند و از طرفی صدای آن ۹۵ دسی بل است که از حد صداهایی که برای سلامت روان آدمی مفید است تجاوز می کند.

انجام فعالیت های مورد علاقه:

یکی از این فعالیت ها قدم زدن است، مخصوصاً اگر در یک محیط آرام یا در طبیعت قدم بزنید می توانید احساس بهتری را تجربه کنید. همچنین بعضی نوجوانان قادرند که حال خودشان را با فعالیت های هنری مانند نقاشی کشیدن، شعر خواندن، آواز خواندن یا رقصیدن بهتر کنند. همه ی اینها در کاهش استرس مؤثر بوده و حال خوبی را برای نوجوان به همراه می آورد.

مراجعه به مشاور می تواند نقش مهمی در رفع ناهنجاری ها داشته باشد.

مراجعه به مشاور:

مشاوران می توانند در دوره ی نوجوانی در کنار والدین به فرزندان در مقابله با استرس های مختلفشان کمک کنند. ابتلا به افسردگی و اضطراب در این دوره بسیار شایع است و چه بسا والدین نتوانند به تنهایی از پس این موضوعات برآیند و مشکلات خلقی و روانی نوجوانان فضای خانه و خانواده را نیز متشنج و ناسالم کند. در این موارد یک مشاور شایسته می تواند نوجوانان را از بحران هایی که با آنها مواجه می شوند بیرون بیاورد و به یک ساحل امن برساند.

ورزش کردن:

ورزش کردن با ترشح سرتونین همراه است که شادی و نشاط را در انسان به وجود می آورد. ورزش باعث افزایش انرژی، خواب بهتر و آرامش انسان می شود. همه ی اینها جسم را قوی تر و روان انسان را سالم تر می کند.

ورزش های آبی:

راه رفتن و شنا کردن در آب، نوعی تخلیه ی هیجانی است و می تواند برای نوجوان بسیار آرام بخش باشد.

مراقبه، یوگا، عبادت:

خداوند در قرآن کریم می فرماید: الا بذکر الله تطمین القلوب، یعنی همانا با ذکر خدا دلها آرام می گیرد. دعا و عبادت ها می تواند استرس و فشار روانی نوجوان را کم کند و او را به یاد خالق هستی بیندازد. همین که انسان لحظه ای از بند افکار مادی رها شود و به منبعی الهی متصل شود، می تواند برای او آرامبخش باشد. یوگا و مراقبه نیز مواردی هستند که به جای عبادت و یا در کنار آن می توانند آرامش روحی و روانی خاصی برای فرد ایجاد کنند.

نویسنده:  زهره حاجی زاده

ارسال پاسخ